Bob Witman van De Volkskrant berichtte afgelopen vrijdag over de zin en onzin van boekomslagen, naar aanleiding van de jaarlijkse Prijs voor het Mooiste Boekomslag. Wat is een goede cover voor een boek? Het maakt nogal uit aan wie je dat vraagt. De vormgever en de auteur van een boek zullen waarschijnlijk voornamelijk artistieke overwegingen aanvoeren. Drukt de vormgeving de thematiek van het boek uit? – en meer van dat soort feestelijke vraagstukken...
Dan heb je de uitgevers en boekverkopers. Die houden natuurlijk met name de commercie in de gaten: er moet immers verkocht worden! En precies dáár begint de hilariteit. Want waar de schrijver begrijpt dat hij nimmer van tevoren kan weten wie zijn werk zal lezen en waarderen (domste interview-vraag: ‘Had je dit enorme succes verwacht?’) – daar trachten uitgevers en boekverkopers angstvallig om structuur in de chaos van de vrije boekenmarkt te ontdekken.
Nelleke Geel, uitgever bij Signatuur, legt in het Volkskrant-artikeltje omslachtig uit hoe de Millennium-trilogie van Stieg Larsson aanvankelijk bleef steken op een schamele – ahum – 30.000 verkochte exemplaren. Aanpassing van de vormgeving, waardoor de drie delen duidelijker een reeks vormden en waardoor twee ‘indringende’ vrouwenogen de lezer voortaan vanaf alle drie de delen aanstaarden, deed de verkoop omhoog schieten. Jaja, zo belangrijk kan vormgeving zijn, dames en heren! Kijkt u maar:
 |  |  |
Of lag de stijgende verkoop toch aan het feit dat men deel één op €10,- prijsde, bij wijze van binnenlokkertje, waarna de inmiddels verslaafde lezer niets anders meer kon doen dan – vooruit, oké – de €19,90 per stuk voor de beide vervolgdelen dan ook maar neer te leggen? Ik wil niet cynisch zijn, ik geloof in de kracht van vormgeving, maar toch, een dikke pil is voor een tientje snel gekocht...
Nog magischer ideeën dan de uitgeefster van Signatuur houdt een inkoper van boekhandelketen Bruna erop na. Volgens deze ziener begon Arnon Grunbergs Tirza pas werkelijk goed te verkopen toen – gaan we weer! – de vormgeving werd aangepast: van de aanvankelijke illustratie van een ‘tot lichaam omgevormde cello’ naar een foto van een sproeterig, nietszeggend tienerhoofd. Vergelijk zelf even:
 |  |
Hoewel ik weinig met Grunberg op heb, is de keuze snel gemaakt: het oorspronkelijke omslag is oneindig veel frisser en origineler dan dat goedkope stockfoto’tje van versie twee. Maar hoe zit dat dan? Heeft de stijgende verkoop misschien ook hier iets met geld te maken? Bijvoorbeeld met het feit dat de sproetenpuber pas verscheen op de zogenaamde ‘mid-price’ editie van €12,50, die pas op de markt werd gebracht toen de oorspronkelijke paperback à €19,90 al lang en breed een succes was? Maar hoezo heeft die man van Bruna dat dan verkeerd in zijn kop zitten? Misschien omdat Bruna-klanten pas serieuze literatuur komen kopen wanneer het boek in kwestie een bestseller is geworden? Omdat Bruna nauwelijks iets anders dan bestsellers verkoopt?
Ik wil niet cynisch zijn, ik geloof in de kracht van vormgeving, maar toch, een Grunberg voor €12,50 is snel gekocht...Daar hoef je geen bedrijfskunde voor te studeren.
Jaja, we wichelen wat af. Ondertussen maak ik zelf spannende tijden door. Momenteel wordt er door een gerenommeerd vormgeefster aan het omslag voor mijn in augustus te verschijnen debuutroman gewerkt. Ik zit er bovenop, dat wel, maar tegelijk probeer ik een soort milde gelatenheid aan de dag te leggen. Ik zie wel waar ze mee komt. Immers: boeken met de prachtigste omslagen zijn in het verleden geflopt, en de meest afzichtelijke vodden werden successen. En niet minder willekeurig is ‘de markt’ als het om de inhoud van een boek gaat.
De Lezer is een abstract monster. Onpeilbaar, onvoorspelbaar. Toch een soort god, dus eigenlijk. Zo’n regendans is misschien helemaal zo’n slecht idee nog niet...
